मी गायत्री चौधरी — भाग २ : परिस्थिती, सक्षमीकरण आणि एका स्त्रीचा एकटेपणा
“हा स्त्री जन्म पुन्हा नको रे देवा…”
मी गायत्री चौधरी…
माझ्या आयुष्याच्या संघर्षाची कहाणी मी आज पुन्हा एकदा तुमच्यासमोर मनापासून मांडत आहे. हा माझ्या आयुष्याचा दुसरा भाग आहे. यात केवळ दुःख नाही, तर परिस्थितीशी दोन हात करत उभ्या राहिलेल्या एका स्त्रीची ताकद, तिचा संघर्ष आणि तिच्या मनात दडलेल्या असंख्य भावना आहेत.
पुरुषाचा आधार गेल्यानंतर एका स्त्रीचं आयुष्य नेमकं कसं बदलतं, तिच्यावर कोणकोणत्या परिस्थिती येतात, तिला कोणत्या वेदनांमधून जावं लागतं—हे शब्दांत सांगणं खरंच कठीण आहे. काही परिस्थिती मी स्वतः जगले आहे. काही प्रसंग माझ्या डोळ्यांसमोर घडले आहेत. त्यामुळे त्या वेदनांची जाणीव मला इतरांपेक्षा अधिक आहे.
देवा, अशी परिस्थिती कोणत्याही स्त्रीच्या वाट्याला येऊ नये, एवढीच माझी मनापासून प्रार्थना आहे.
एका स्त्रीसाठी तिचा जीवनसाथी म्हणजे केवळ पती नसतो; तो तिचा आधार असतो, तिचा विश्वास असतो, तिच्या आयुष्याचा साथीदार असतो. सुख-दुःखात सोबत उभा राहणारा तो हात अचानक निघून गेला की, त्या हाताची किंमत काय होती हे कळतं.
घरात कितीही माणसं असली, आजूबाजूला कितीही नाती असली, तरी मनाच्या एका कोपऱ्यात निर्माण झालेला तो एकटेपणा भरून काढणं खूप कठीण असतं.
एक मुलगी जेव्हा माहेरच्या घरातून सासरी जाते, तेव्हा तिच्या मनात एक विश्वास असतो—“माझं स्वतःचं घर आहे, माझा संसार आहे, माझा जीवनसाथी आहे.” पण नियतीने जर तो आधारच हिरावून घेतला, तर तिच्या आयुष्याची दिशा एका क्षणात बदलून जाते.
माहेर असतं, पण माहेरची वाटही कायमची आपली राहतेच असं नाही. सासर असतं, पण नवऱ्याशिवाय त्या घरात स्वतःचं स्थान टिकवताना एका स्त्रीला किती मानसिक संघर्ष करावा लागतो, हे फक्त त्या स्त्रीलाच माहिती असतं.
माझ्या आयुष्यातही असे अनेक प्रसंग आले, जिथे मला स्वतःलाच स्वतःचा आधार बनावं लागलं.
“कोणी कोणाचं नसतं…”
हे वाक्य मी फक्त ऐकलं नाही, तर जगून पाहिलं आहे.
मोह-माया, नाती, संपत्ती, सुख-दुःख… सगळं काही क्षणभंगुर आहे. माणूस आपल्यासोबत असेपर्यंत त्याची किंमत कदाचित आपल्याला जाणवत नाही. पण तो आधार कायमचा निघून गेल्यावर त्याची उणीव प्रत्येक क्षणी जाणवते.
नवऱ्याचं घर कितीही साधं असलं, अगदी झोपडीसारखं असलं तरी त्या घरात मिळणारा आपलेपणा आणि आधार एका स्त्रीसाठी लाखमोलाचा असतो. आणि माहेर कितीही सुखाचं, सोन्यासारखं असलं तरी परिस्थिती बदलल्यानंतर त्या स्त्रीला स्वतःच्या अस्तित्वासाठी संघर्ष करावा लागतो.
विशेषतः स्त्री आजारी पडली की तिची खरी परीक्षा सुरू होते.
आजारी असताना तिच्या डोक्यावर हात ठेवणारा, “काळजी करू नकोस, मी आहे,” असं सांगणारा तिचा जीवनसाथी नसतो, तेव्हा मनात निर्माण होणारी पोकळी किती मोठी असते, हे त्या परिस्थितीतून गेलेल्या स्त्रीलाच कळू शकतं.
औषधांपेक्षा कधी कधी माणसाचा आधार महत्त्वाचा असतो. शरीराच्या वेदनांपेक्षा मनाची वेदना अधिक त्रास देते. आणि मनात एकच प्रश्न असतो—
“आता माझ्यासाठी कोण उभं राहणार?”
ही भावना प्रत्येक स्त्रीच्या मनात शब्दांत व्यक्त होत नाही. काही स्त्रिया रडतात, काही गप्प राहतात आणि काही स्त्रिया अश्रू पुसून पुन्हा उभ्या राहतात.
मीही तसंच केलं.
मी पडले, रडले, खचले… पण पुन्हा उभी राहिले.
कारण माझ्यासाठी माझ्या आयुष्याची लढाई थांबवणं शक्य नव्हतं. परिस्थितीने मला खूप काही शिकवलं. लोकांची खरी ओळख करून दिली. कोण आपलं आणि कोण परकं, हे समजलं. आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे—स्वतःवर विश्वास ठेवायला शिकवलं.
आज मी जे लिहित आहे, ते प्रसिद्धीसाठी नाही. कोणाची सहानुभूती मिळवण्यासाठी नाही.
हे माझ्या मनात वर्षानुवर्षे साठलेल्या भावनांचं प्रतिबिंब आहे.
माझी इच्छा एवढीच आहे की, माझ्यासारख्या परिस्थितीतून जाणाऱ्या कोणत्याही स्त्रीला स्वतःला एकटं समजू नये. तिचं आयुष्य इथेच संपत नाही. परिस्थिती कठीण असली, तरी स्त्रीमध्ये पुन्हा उभं राहण्याची ताकद असते.
स्त्री म्हणजे केवळ कोणाची पत्नी, आई, मुलगी किंवा सून नाही.
स्त्री म्हणजे स्वतःचं एक स्वतंत्र अस्तित्व आहे.
आणि म्हणूनच आज माझ्या मनातून एकच भावना बाहेर पडते—
“देवा, हा स्त्री जन्म पुन्हा नको रे देऊ…”
पण त्याच वेळी माझ्या मनात दुसरा आवाजही उमटतो—
“जर पुन्हा जन्म दिलास, तर मला अशीच स्त्री बनव… जी परिस्थितीसमोर झुकणार नाही, जी दुःखाला सामोरी जाईल आणि स्वतःच्या संघर्षातून इतर महिलांना जगण्याची प्रेरणा देईल.”
ही आहे माझ्या आयुष्याची कहाणी…
ही आहे एका स्त्रीच्या एकटेपणाची वेदना…
ही आहे परिस्थितीशी लढण्याची ताकद…
आणि हीच आहे माझ्या सक्षमीकरणाची सुरुवात.
मी गायत्री चौधरी…
माझा संघर्ष अजून संपलेला नाही.
पण आज मला माझ्या संघर्षाची लाज नाही—
कारण हाच संघर्ष माझी ओळख बनला आहे.
