वृद्ध आई-वडिलांची सेवा हीच संस्कारांची खरी परीक्षा
“पैशाने अंत्यसंस्काराची व्यवस्था होऊ शकते; मात्र मुलांची उपस्थिती विकत घेता येत नाही” — ॲड. जमील देशपांडे
जळगाव | प्रतिनिधी
वृद्ध आई-वडिलांना म्हातारपणी मोठे घर, महागड्या वस्तू किंवा पैशांची श्रीमंती नको असते. त्यांना गरज असते ती आपल्या माणसांच्या सोबतीची, प्रेमाच्या दोन शब्दांची आणि मुलांच्या हाताच्या आधाराची. मात्र, आजच्या धावपळीच्या जीवनात हीच माणुसकी आणि आपलेपणाची भावना कुठेतरी हरवत चालल्याची खंत व्यक्त करत मराठी प्रतिष्ठान, जळगावचे अध्यक्ष ॲड. जमील देशपांडे यांनी समाजासमोर अंतर्मुख करणारा प्रश्न उपस्थित केला आहे.
एका वृद्धाश्रमात राहणाऱ्या वृद्ध वडिलांचा मृत्यू झाल्यानंतर त्यांच्या पाच मुलींपैकी एकही मुलगी अंत्यसंस्कारासाठी उपस्थित राहिली नसल्याची घटना समोर आली. अंत्यसंस्कारासाठी वृद्धाश्रम व्यवस्थापनाकडे पाच हजार रुपये पाठवून, “अंत्यसंस्कार करा आणि त्याचा व्हिडिओ पाठवा,” अशी सूचना करण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर ॲड. देशपांडे यांनी आई-वडिलांप्रती असलेल्या मुलांच्या जबाबदारीवर भाष्य केले आहे.
“ज्यांनी आपल्याला जन्म दिला, बोट धरून चालायला शिकवले, स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून मुलांची स्वप्ने पूर्ण केली, त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या प्रवासात मुलांची सावलीही नसावी, यापेक्षा मोठे दुर्दैव कोणते?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.
पैशातून अनेक गोष्टी मिळू शकतात; मात्र मुलांचे प्रेम, आपलेपणा आणि उपस्थिती विकत घेता येत नाही, असे सांगत त्यांनी पालकांच्या त्यागाची जाणीव मुलांनी ठेवण्याचे आवाहन केले.
आई-वडिलांनी मुलांच्या बालपणी त्यांना वेळ दिला, त्यांच्या गरजा ओळखल्या, आजारपणात रात्रभर जागून काळजी घेतली. मुलांच्या एका हसण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर कष्ट केले. त्यामुळे त्यांच्या आयुष्याच्या संध्याकाळी मुलांनी त्यांच्यासाठी काही वेळ देणे ही उपकाराची बाब नसून कर्तव्य आणि संस्कारांची ओळख असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
वृद्धाश्रम म्हणजे नेहमीच मुलांनी टाकून दिलेले पालक नव्हेत
वृद्धाश्रमात राहणाऱ्या प्रत्येक आई-वडिलांना त्यांच्या मुलांनीच सोडलेले असते, असे नाही. काही वेळा कौटुंबिक परिस्थिती, आरोग्याच्या समस्या किंवा इतर अपरिहार्य कारणांमुळे वृद्धाश्रमाचा आधार घ्यावा लागू शकतो. त्यामुळे वृद्धाश्रमात राहणे हा दोषाचा निकष नसून, आई-वडिलांप्रती असलेली आपली जाणीव आणि भावनिक बांधिलकी महत्त्वाची आहे, असे ॲड. देशपांडे यांनी नमूद केले.
संस्कार अजूनही जिवंत आहेत!
समाजात याच्या अगदी उलट उदाहरणेही मोठ्या प्रमाणात आहेत. अनेक मुले-मुली आपल्या वृद्ध आई-वडिलांची सेवा करण्यासाठी स्वतःच्या आयुष्यातील अनेक निर्णय पुढे ढकलतात. काही जण नोकरीच्या संधी सोडतात, काही परदेशातील संधी नाकारतात, तर काही आपल्या वैयक्तिक आयुष्यातील अनेक गोष्टी बाजूला ठेवून पालकांची सेवा करतात.
त्यांच्यासाठी आई-वडिलांची सेवा ही ओझे नसून आयुष्याचे ऋण फेडण्याची संधी असते. अशा मुलांकडे पाहिल्यावर संस्कार आणि माणुसकी अजूनही जिवंत असल्याची जाणीव होते, असेही त्यांनी म्हटले.
मुलांना संपत्तीपेक्षा संस्कारांची शिकवण देण्याची गरज
आज पालक मुलांना चांगले शिक्षण देतात, महागडे मोबाईल देतात, मोठ्या शाळांमध्ये शिकवतात आणि त्यांच्या भविष्यासाठी पैसा साठवतात. मात्र, या सर्वांसोबत आई-वडिलांप्रती आदर, प्रेम आणि जबाबदारीची शिकवण देणेही तितकेच आवश्यक आहे.
संस्कार म्हणजे केवळ आई-वडिलांना नमस्कार करणे नव्हे. वृद्ध आईच्या औषधांची वेळ लक्षात ठेवणे, वडिलांना डॉक्टरांकडे घेऊन जाणे, त्यांच्या जवळ काही वेळ बसणे, त्यांच्या जुन्या आठवणी पुन्हा पुन्हा ऐकणे आणि त्यांच्या वयामुळे येणाऱ्या चिडचिडीकडे प्रेमाने पाहणे, हेदेखील संस्कारच आहेत.
“वेळ नाही” म्हणणाऱ्यांनी एकदा विचार करावा!
आज अनेकांकडून “वेळ नाही” असे कारण दिले जाते. मात्र, एक दिवस असा येतो की पैसा असतो, घर असते, गाडी असते, प्रतिष्ठा असते; पण आई-वडील नसतात. त्या वेळी मनात राहणारा पश्चात्ताप आयुष्यभर संपत नाही.
वृद्धत्व म्हणजे केवळ शरीराचे थकणे नसून मनालाही आधाराची गरज असलेला काळ आहे. थरथरणारे हात, चालताना लागणारा आधार, जुन्या गोष्टी पुन्हा पुन्हा सांगणे किंवा छोट्या-छोट्या गोष्टींसाठी मुलांना हाक मारणे याकडे त्रास म्हणून न पाहता प्रेमाने पाहण्याची गरज आहे.
आई-वडिलांची सेवा म्हणजे माणुसकीची खरी ओळख
आई-वडिलांची सेवा ही उपकाराची परतफेड नसून जाणीव, जबाबदारी, निष्ठा आणि संस्कारांची खरी ओळख आहे. एखादा माणूस किती मोठा झाला हे त्याच्या पदावरून, पैशावरून किंवा प्रतिष्ठेवरून ठरत नाही; तो आपल्या वृद्ध आई-वडिलांशी कसा वागतो, यावर त्याची खरी उंची ठरते.
ज्या घरात वृद्ध आई-वडिलांचे समाधान आणि आशीर्वाद असतात, त्या घराची श्रीमंती पैशांनी मोजता येत नाही. आई-वडिलांना वृद्धाश्रमात पाठवण्याचा निर्णय घेण्यापूर्वी प्रत्येकाने आपल्या बालपणात डोकावून पाहावे. आपण लहान असताना आई-वडिलांनी आपली सेवा करताना कधीही भविष्यातील मोबदल्याची अपेक्षा ठेवली नव्हती. त्यांनी फक्त प्रेम केले, आपल्यासाठी जगले आणि आपल्यावर विश्वास ठेवला.
“आता त्यांच्या आयुष्याच्या संध्याकाळी आपली पाळी आहे!”
आता त्यांच्या आयुष्याच्या संध्याकाळी मुलांची पाळी आहे. त्यांच्या हाताला हात देण्याची, त्यांच्या डोळ्यांत डोळे घालून बोलण्याची, त्यांच्यासोबत वेळ घालवण्याची आणि आपण आजही त्यांच्यासोबत आहोत, याची जाणीव करून देण्याची हीच वेळ आहे.
आयुष्याच्या शेवटच्या क्षणी पैसा, संपत्ती, पद किंवा प्रतिष्ठा काहीही सोबत येत नाही. सोबत राहतात ती माणसे, आठवणी आणि आपण दिलेले प्रेम.
“ज्यांनी आपल्याला आयुष्य दिले, त्यांच्या उरलेल्या आयुष्याला आपण आधार देऊया. कारण आई-वडिलांची सेवा ही केवळ जबाबदारी नाही; ती आपल्या संस्कारांची, संवेदनशीलतेची आणि माणूसपणाची खरी परीक्षा आहे,” असा संदेश ॲड. जमील देशपांडे यांनी दिला.
— ॲड. जमील देशपांडे
अध्यक्ष, मराठी प्रतिष्ठान, जळगाव
